See the menu at the top right for the English version and references.

 

Informatie over mijn Referenties, over Mij en de Bronvermelding vindt u in het menu rechtsboven.

Transdisciplinair dialoogkader

Voor governance, strategie en oordeelsvorming onder onzekerheid.

De kwaliteit van een samenleving wordt mede bepaald door de kwaliteit van de relaties waarin mensen elkaar ontmoeten, betekenis geven en handelen.

Waarde ontstaat niet in isolatie. Zij ontstaat in de wisselwerking tussen menselijke behoeften en doelen enerzijds en de fysieke, ecologische en sociale werkelijkheid anderzijds. Zij manifesteert zich in relaties, netwerken, instituties en de manier waarop mensen met elkaar en met hun omgeving omgaan.

De meeste governance- en strategiebenaderingen richten zich op systemen: structuren, modellen, processen en prikkels.

Wanneer besluitvorming faalt, ligt dat zelden alleen aan het model zelf, maar aan de kwaliteit van het oordeel daarbinnen.

Dit kader vertrekt vanuit een ander uitgangspunt:

Systemen creëren niet zelfstandig waarde. Zij bepalen mede de condities waaronder waarde kan ontstaan, worden verdeeld en wordt toegeëigend.

Daarbij bestaan economische en maatschappelijke systemen niet los van hun ecologische werkelijkheid. Zij zijn afhankelijk van materie, energie, natuurlijke systemen en menselijke relaties en beïnvloeden deze tegelijkertijd.

Dit kader verbindt praktijkervaring met inzichten uit economie, ecologie, systeemdenken, filosofie en sociologie, in een relationeel perspectief op waarde, oordeelsvorming en maatschappelijke ontwikkeling.

Twee operationele dimensies

Dit denkkader werkt in de praktijk langs twee samenhangende dimensies:

A. Context

De ecologische, sociale en institutionele condities waarbinnen mensen en organisaties handelen.

Daarbij gaat het niet alleen om formele structuren en regels, maar ook om afhankelijkheden, machtsverhoudingen, beschikbare hulpbronnen, gedeelde betekenissen en de fysieke en ecologische werkelijkheid waarin systemen functioneren.

B. Oordeelsvermogen

Hoe individuen en groepen waarnemen, betekenis geven, omgaan met onzekerheid en handelen.

Oordeelsvermogen is daarbij nooit uitsluitend een individuele eigenschap. Het ontstaat en ontwikkelt zich binnen relaties, instituties en sociale context.

Waarom dit ertoe doet

In een omgeving van toenemende complexiteit:

– worden modellen verfijnder

– wordt data overvloediger

– worden strategieën geavanceerder

En toch verbetert de kwaliteit van besluitvorming niet vanzelf.

De ontbrekende variabele blijft vaak buiten beeld:

de kwaliteit van de interactie waarin waarneming, betekenisgeving en oordeelsvorming tot stand komen.

Daar komt een tweede vraag bij:

welke opvatting van waarde ligt eigenlijk onder de besluiten die we nemen?

Wat als waarde wordt gezien, bepaalt immers wat wordt gemeten, beloond, beschermd en ontwikkeld.

Social soil

Elk systeem rust op een relationele onderlaag.

Die noem ik social soil: de kwaliteit van vertrouwen, dialoog, wederkerigheid en gedeelde betekenis waarbinnen mensen en organisaties kunnen waarnemen, leren en handelen.

Deze sociale bodem wordt mede gevormd door instituties, economische verhoudingen, afhankelijkheden en de geschiedenis van een samenleving.

Waar deze bodem zwak is:

– wordt governance procedureel

– wordt strategie performatief

– wordt risicomanagement reactief

– verschraalt het vermogen om werkelijk te leren

Waar deze sterk is:

– ontstaat beter oordeelsvermogen

– wordt complexiteit hanteerbaarder

– ontstaat ruimte voor leren en aanpassing

– kan waarde op langere termijn worden ontwikkeld

Social soil is daarmee geen zachte randvoorwaarde naast de harde werkelijkheid van systemen. Het is onderdeel van de infrastructuur waarbinnen systemen functioneren.

Waarde en systeem

Economische activiteit wordt vaak beoordeeld aan de hand van productie, groei en financiële opbrengst.

Maar productie kan tegelijkertijd waarde creëren én schade veroorzaken. En ook het herstellen van die schade verschijnt vervolgens als economische activiteit.

Daarmee ontstaat een fundamentele vraag:

wat verstaan we eigenlijk onder waarde, en welke activiteiten dragen daaraan bij?

Een economie is geen gesloten systeem. Zij maakt gebruik van materie en energie, is afhankelijk van ecologische processen en is ingebed in sociale relaties.

De vraag naar waarde is daarom altijd ook een vraag naar:

– wat wordt geproduceerd

– wat wordt verbruikt

– wat wordt behouden

– wat wordt afgebroken

– wie waarde creëert

– wie ervan profiteert

– en wie de kosten draagt

Dit perspectief maakt het mogelijk om voorbij uitsluitend financiële of economische indicatoren te kijken naar de bredere condities waaronder maatschappelijke waarde ontstaat.

Wat dit kader doet

Dit is geen model om toe te passen, maar een denkkader om mee te werken.

Het helpt om:

– te diagnosticeren waar systemen en oordeelsvermogen uit elkaar lopen

– zichtbaar te maken wat niet wordt gezien of gezegd

– onderliggende aannames over waarde bloot te leggen

– relaties, afhankelijkheden en systeemcondities te onderzoeken

– de condities voor beter oordeel en betere besluitvorming te versterken

Niet door complexiteit te reduceren, maar door helderheid daarin te vergroten.

Inzichtenbronnen

Dit kader put uit verschillende denktradities, waaronder:

– filosofie van ontmoeting en dialoog

– sociologie van moderniteit, afhankelijkheden en systemen

– gedrags- en cognitieve benaderingen

– governance-, strategie- en waardetheorie

– stedelijke en sociale theorie over publieke ruimte

– ecologische economie en systeemdenken

– denken over economische waarde, publieke waarde en waardecreatie

Deze worden niet samengebracht tot één sluitende theorie, maar in relatie tot elkaar geplaatst.

Inzicht ontstaat tussen perspectieven, niet binnen één perspectief alleen.

De integratie van economie en ecologie vormt daarbij geen apart domein, maar een onderliggende voorwaarde.

Economische systemen bestaan binnen de fysieke werkelijkheid. Zij zijn afhankelijk van ecologische grenzen, materie en energie, en van de sociale relaties en instituties die deze werkelijkheid mede vormgeven.

Toepassing

Toezicht & governance

Voorbij compliance en controle:

begrijpen we de condities waaronder goed oordeel ontstaat?

En onderzoeken we welke opvatting van waarde onder het beleid en de besluitvorming ligt?

Strategie & organisaties

Voorbij optimalisatie:

werken we met de relationele, maatschappelijke en ecologische condities die langetermijnwaarde bepalen?

Transformatie & risico

Voorbij modellen:

zijn we in staat om te zien wat zich werkelijk voordoet, betekenis te geven aan onzekerheid en daarnaar te handelen?

Publieke waarde

Voorbij economische output:

welke waarde wordt gecreëerd, voor wie, onder welke voorwaarden en welke kosten of schade worden doorgeschoven naar anderen of naar de toekomst?

Over

Met ruim 30 jaar ervaring als internationaal ondernemer, toezichthouder en adviseur van RvB’s en CEO’s werk ik op het snijvlak van governance, strategie en waardecreatie in complexe transnationale omgevingen.

Mijn werk verbindt systeemdynamiek, ecologische grenzen en relationele kwaliteit met vraagstukken rond besluitvorming, transformatie en langetermijnwaarde.

De zoektocht naar waar werkelijke waarde ontstaat begon voor mij al rond 1990: intuïtief, interdisciplinair en relationeel van aard, lang voordat ik daar de taal voor had.

Gaandeweg werd duidelijk dat vraagstukken rond economie, ecologie, organisatie en samenleving niet afzonderlijk kunnen worden begrepen.

Niet omdat alles één systeem vormt, maar omdat de verschillende werkelijkheden elkaar voortdurend beïnvloeden.

Slot

Naarmate systemen complexer worden en structuren diffuser, verschuift de kernvraag:

niet alleen hoe we organiseren,

maar hoe we waarnemen, oordelen en ons tot elkaar en onze omgeving verhouden.

De kwaliteit van onze samenleving wordt uiteindelijk bepaald door de kwaliteit van de ruimte tussen ons.

Let’s talk…

Egbert Hengelmolen