Transdisciplinair dialoogkader

Referenties & Transdisciplinair Denkkader

Mijn transdisciplinaire denkkader beweegt zich rond 7 onderliggende dimensies die gezamenlijk bepalen hoe waarde ontstaat, behouden blijft of juist onder druk komt te staan.

1. Ecologische grondslag

Binnen welke planetaire en ecologische grenzen leven en produceren wij?

Elke samenleving en economie is ingebed in fysieke en ecologische systemen. Water, energie, biodiversiteit, grondstoffen en ecosystemen zijn geen externe factoren, maar de voorwaarden waaronder menselijke systemen kunnen bestaan.

Dragende denkers

Paul A. Samuelson: vertegenwoordigt de moderne neoklassieke economische traditie, waarin economische keuzes, allocatie en efficiëntie centraal staan. Zijn werk vormt een belangrijke referentie voor het economische paradigma waarbinnen de latere ecologische kritiek zich ontwikkelt.

Nicolas Georgescu-Roegen: economie als fysiek proces, met bijzondere aandacht voor energie, entropie en de fundamentele grenzen van economische groei.

Herman Daly: ecologische economie, steady-state economics en de relatie tussen economie, samenleving en ecologische grenzen.

Verdiepende denkers

Robert Costanza · Peter Victor · Pushpam Kumar · Johan Rockström · Saleh El Serafy · Gretchen Daily · Clive Hamilton · Mark Diesendorf · Hermann Scheer · Jules Pretty · Giulio Boccaletti · Julia Martin-Ortega · Janine Benyus · Stephen Gliessman · Pablo Tittonell · Daniel Wahl · Thomas Lagoarde-Segot · Clive Spash · Tim Lenton · Murray Bookchin · Vaclav Smil

Kerninzicht

Economische waarde kan niet los worden gezien van de fysieke en ecologische condities waarbinnen zij ontstaat.

2. Complexiteit & systeemdynamiek

Hoe werken natuurlijke, sociale en economische systemen op elkaar in?

Complexe systemen bestaan niet uit geïsoleerde onderdelen. Patronen ontstaan uit relaties, feedback, communicatie, afhankelijkheden en interacties tussen verschillende niveaus.

Dragende denkers

Gregory Bateson: denken in patronen en relaties; de verbinding tussen ecologie, communicatie, leren en systeemdynamiek. Zijn werk maakt zichtbaar dat betekenis en gedrag niet los kunnen worden gezien van de relationele context waarin zij ontstaan.

Donella Meadows: systeemstructuren, feedback en aangrijpingspunten voor verandering.

Niklas Luhmann: samenleving als systeem van communicatie en voortdurende reproductie van sociale betekenis.

Fritjof Capra: systeemdenken en de verbondenheid van levende, sociale en ecologische systemen.

David Bohm: denken als systeem en dialoog als mogelijkheid om onderliggende patronen en aannames zichtbaar te maken.

Verdiepende denkers

Peter Senge · Nora Bateson · Brian Walker · Otto Scharmer

Kerninzicht

De eigenschappen van een systeem ontstaan mede uit de relaties tussen de onderdelen; verandering vraagt daarom inzicht in patronen en feedback, niet alleen in afzonderlijke elementen.

3. Instituties, macht & publieke waarde

Hoe organiseren we collectieve waarde, en wie bepaalt de spelregels?

Markten, overheden, organisaties en instituties bepalen hoe middelen, macht, kansen en verantwoordelijkheden worden verdeeld. Zij beïnvloeden daarmee niet alleen de verdeling van waarde, maar ook de voorwaarden waaronder waarde kan ontstaan.

Dragende denkers

Karl Polanyi: economie is ingebed in sociale, politieke en institutionele verhoudingen. Marktwerking kan daarom niet los worden gezien van de samenleving waarin zij plaatsvindt.

Elinor Ostrom: gemeenschappen kunnen onder bepaalde condities zelf duurzame instituties ontwikkelen voor het beheren van gedeelde hulpbronnen en het organiseren van collectieve actie.

Mariana Mazzucato: waardecreatie is niet uitsluitend het resultaat van private marktwerking. De publieke sector kan actief waarde creëren, markten vormgeven en richting geven aan maatschappelijke transities.

Barry Bozeman: public value en public interest als uitgangspunt voor de vraag welke waarden de publieke sfeer behoort te beschermen en hoe publieke waarde kan worden beoordeeld.

Verdiepende denkers

Mark Moore · Katharina Pistor · Adam Tooze · Jonathan Haskel & Stian Westlake · Thomas Piketty · Dani Rodrik · Daron Acemoglu · Mark Granovetter · Karl Popper

Kerninzicht

Waarde ontstaat niet alleen door transacties. Institutionele structuren bepalen mede welke waarden worden gestimuleerd, verdeeld, beschermd of uitgehold.

4. Betekenis, dialoog & ontmoeting

Hoe ontstaat begrip, betekenis en gezamenlijk oordeel?

Maatschappelijk handelen begint bij waarnemen, interpreteren en begrijpen. Betekenis ontstaat niet uitsluitend individueel, maar ook in ontmoeting, taal, dialoog en het confronteren van verschillende perspectieven.

Dragende denkers

Hans-Georg Gadamer: begrijpen als hermeneutisch proces. Werkelijk begrip ontstaat in de ontmoeting met een ander perspectief en vraagt om openheid voor wat zich in het gesprek aandient.

Hannah Arendt: pluraliteit, denken, oordelen en handelen in de publieke ruimte. Mensen delen een wereld juist doordat zij die vanuit verschillende perspectieven kunnen zien en bespreken.

Karl Popper: openheid, kritische rationaliteit en het voortdurend kunnen corrigeren van kennis en overtuigingen. Geen enkel perspectief is definitief en gezamenlijk denken vraagt ruimte voor kritiek.

Verdiepende denkers

David Bohm · Martin Buber · Emmanuel Levinas · Jürgen Habermas · Martin Heidegger · Bruno Latour · D.G. Merzel

Kerninzicht

Goed oordeel ontstaat niet door één perspectief te optimaliseren, maar door perspectieven met elkaar in gesprek te brengen.

5. Sociale verandering, netwerken & versnelling

Hoe veranderen mensen, relaties en instituties door de tijd?

Samenlevingen veranderen voortdurend. Die verandering wordt beïnvloed door machtsverhoudingen, onderlinge afhankelijkheid, technologie, netwerken, menselijke cognitie en de toenemende snelheid van maatschappelijke processen.

Dragende denkers

Norbert Elias: maatschappelijke ontwikkeling als langetermijnproces van veranderende afhankelijkheidsrelaties en sociale figuraties.

Hartmut Rosa: modernisering als proces van sociale versnelling en de veranderende verhouding van mensen tot de wereld.

Daniel Kahneman: menselijke waarneming, beoordeling en besluitvorming onder beperkte aandacht, tijd en informatie. Zijn onderscheid tussen snelle en meer reflectieve denkprocessen laat zien hoe mensen binnen complexe en snel veranderende omgevingen tot oordelen komen.

Verdiepende denkers

Manuel Castells · Zygmunt Bauman · Sherry Turkle · Jean Twenge · Jonathan Haidt · Herbert Simon · Richard Thaler · Michael Sandel · Deborah Chambers

Kerninzicht

Sociale verandering is geen lineair proces. Zij ontstaat uit veranderende relaties, afhankelijkheden, instituties, menselijke percepties en temporele dynamiek.

6. Leefomgeving & sociale cohesie

Waar manifesteert maatschappelijke waarde zich in het dagelijks leven?

Waarde wordt uiteindelijk ervaren in concrete plaatsen, gemeenschappen en relaties. De inrichting van de leefomgeving beïnvloedt de mogelijkheden voor ontmoeting, vertrouwen, verbondenheid en participatie.

Dragende denkers

Jane Jacobs: stedelijke diversiteit, menselijke maat en de sociale dynamiek van de stad. Een vitale stad ontstaat uit de voortdurende interactie van mensen, functies en plekken.

Jan Gehl: de menselijke maat en de fysieke voorwaarden voor ontmoeting. De kwaliteit van publieke ruimte beïnvloedt direct hoe mensen zich door een stad bewegen, verblijven en met elkaar in contact komen.

Robert Putnam: sociaal kapitaal, vertrouwen en de kwaliteit van maatschappelijke verbindingen. Sociale netwerken en wederkerigheid vormen belangrijke voorwaarden voor een vitale samenleving.

Verdiepende denkers

Ray Oldenburg · Carlos Moreno · Richard Florida · Charles Landry · Pierre Bourdieu · Ivan Illich · Mark Britnell

Kerninzicht

De kwaliteit van de leefomgeving beïnvloedt de mogelijkheden voor ontmoeting, verbondenheid en het ontstaan van sociaal kapitaal.

7. Strategie, waardecreatie & reflectieve praktijk

Hoe vertalen we inzicht naar handelen onder onzekerheid?

Inzicht krijgt pas betekenis wanneer het leidt tot handelen. Strategie gaat daarbij niet uitsluitend over efficiëntie of concurrentie, maar over richtinggevende keuzes, leren en het ontwikkelen van handelingsvermogen in een complexe en veranderlijke omgeving.

Dragende denkers

Michael Porter: strategie als het maken van keuzes, het creëren van onderscheidend vermogen en het bewust bepalen van waar en hoe waarde wordt gecreëerd.

Henry Mintzberg: strategie als een combinatie van deliberate en emergent strategy. Strategie ontstaat niet alleen voorafgaand aan het handelen, maar ontwikkelt zich ook vanuit leren, ervaring en interactie met de omgeving.

Donald Schön: de professional als reflectieve beroepsbeoefenaar. Goed handelen ontstaat door voortdurend te reflecteren in en op de praktijk, vooral wanneer bestaande regels en modellen tekortschieten.

Nassim Nicholas Taleb: omgaan met onzekerheid, kwetsbaarheid, robuustheid en antifragiliteit. Niet proberen de toekomst volledig te voorspellen, maar systemen ontwikkelen die met onzekerheid kunnen omgaan.

Verdiepende denkers

James Brian Quinn · Philip Kotler · Kevin Lane Keller · Tim Koller · Noriaki Kano · C.M. Storm · Frederick Herzberg · Prahalad & Hamel · Clayton Christensen · Michael Polanyi · Peter Attia

Kerninzicht

Strategie is niet het voorspellen van de toekomst, maar het ontwikkelen van handelingsvermogen onder onzekerheid.

 

Tot slot

Deze referenties vormen geen eindpunt, maar een doorlopende zoektocht.

Hoe organiseren we systemen die niet alleen efficiënt zijn, maar ook duurzaam, rechtvaardig en betekenisvol?